SPOŁECZNE WYZWANIA GLOBALIZACJI

TEORIE GLOBALIZACJI
Globalizacja to ogół procesów prowadzących do coraz większej współzależności i integracji państw, społeczeństw, gospodarek i kultur, czego efektem jest tworzenie się „jednego świata”, światowego społeczeństwa; zanikanie kategorii państwa narodowego; kurczenie się przestrzeni społecznej i wzrost tempa interakcji poprzez wykorzystanie technologii informacyjnych oraz wzrost znaczenia organizacji ponad- i międzynarodowych, w szczególności ponadnarodowych korporacji. Geneza tego procesu lokowana jest w epoce odkryć geograficznych, dokonywanych przez Europejczyków od XV wieku, a rozpatrywany w nauce jest on dopiero od lat 80. XX wieku, mimo, że kwestia tworzenia porządku ponadnarodowego podejmowana była już na początku wieku XIX. Globalizacja jako realne zjawisko przez część naukowców jest postrzegana sceptycznie. Jest ona również postrzegana jako zjawisko powodujące wzrost nowych, nieprzewidywalnych form ryzyka oraz wzrost nierówności społecznych w skali globu czy też w skali poszczególnych społeczeństw. Skutki tych procesów nie są do końca rozpoznane, mogą prowadzić zarówno do większej homogenizacji kultury, jak i do jej zwiększenia różnorodności kulturowej.
W ujęciu klasycznym do problemu globalizacji podchodzono krytycznie, głównie wychodząc z założeń marksistowskich. W koncepcji imperializmu, rozwiniętej przez Włodzimierza Lenina, działania o charakterze ekspansji miały na celu zdobywanie taniej siły roboczej, surowców i rynków zbytu, przez co walka klas ma wymiar globalny, powodując rosnące nierówności między krajami bogatymi i biednymi.
W teorii zależności sformułowanej przez Raula Prebischa zakładano podział świata na bogate centrum i biedne peryferia, przy czym odnoszono ją głównie do sytuacji zależności Ameryki Łacińskiej od USA i międzynarodowych korporacji, co w wariancie „pesymistycznym” koncepcji prowadzi do utrwalenia zależności poprzez udziały w zyskach lokalnych elit, a w wariancie optymistycznym, znanym jako teoria zależnego rozwoju prowadzi do akumulacji kapitału i rozwoju przedsiębiorczości w krajach zależnych oraz do wykształcania się klasy średniej.
W teorii systemów-światów w wyniku przyspieszenia rozwoju systemu kapitalistycznego dochodzi do hierarchizacji społeczeństwa globalnego i wytworzenia centrum, półperyferii (semi-peryferii) i obszarów peryferyjnych oraz asymetrii rozwoju. Dystans między bogatymi a biednymi się powiększał, a tylko nieliczne z biedniejszych społeczeństw zyskały na handlu międzynarodowym, co wzmogło krytykę Światowej Organizacji Handlu, jako promotora globalizacji gospodarki i doprowadziło do pojawienia się ruchu antyglobalistycznego. Integracja regionalna, procesy integracji i odpowiadające im struktury ograniczone do określonego regionu lub subregionu, np. Beneluksu, czy w latach 90. ugrupowania państw w ramach Inicjatywy Środkowoeuropejskiej, Grupy Wyszehradzkiej, CEFTA, Rady Państw Bałtyckich.
Z procesami integracji regionalnej mamy także do czynienia w innych regionach świata: NAFTA, ASEAN, APEC, wiele form współpracy w Ameryce Łacińskiej (FTTA, LAFTA, LAIA, MERCOSUR, CAEU, Wspólnota Państw Karaibskich).
PROCESY GLOBALIZACJI
Globalizacja jest pojęciem używanym do opisywania zmian w społeczeństwach i gospodarce światowej, które wynikają z gwałtownego wzrostu międzynarodowej wymiany handlowej i kulturowej. Opisuje zwiększenie wymiany informacyjnej, przyśpieszenie i spadek cen transportu, a także wzrost handlu międzynarodowego oraz inwestycji zagranicznych spowodowanych znoszeniem barier oraz rosnących współzależności między państwami. W ekonomii termin ten oznacza głównie zjawiska związane z liberalizacją wymiany handlowej lub “wolnym handlem”. W szerszym znaczeniu odnosi się do rosnącej integracji i współzależności między jednostkami działającymi globalnie na platformie społecznej, politycznej czy ekonomicznej. W skrócie: jest łączeniem się i przenikaniem systemów gospodarczych Regionalizacja – proces wydzielania regionów , forma klasyfikacji , w której występuje dodatkowe kryterium sąsiedztwa przestrzennego. Dokonując regionalizacji wydzielamy większe terytoria złożone z mniejszych obszarów o podobnych, badanych cechach ( region strefowy ) lub skupione wokół jakiegoś ośrodka ( region węzłowy ). Procesy te są podstawą międzynarodowej integracji gospodarczej.
Istnieje wiele różnych stanowisk na temat związków między globalizacją, a regionalizmem (integracją) łączących te zjawiska, jak też przeciwstawiające je. Regionalizm i globalizacja wzajemnie się wspierają w tym sensie, ze regionalizm staje się często etapem w dochodzeniu do globalizacji. Wspieranie ma miejsce wtedy, gdy procesy regionalne przyczyniają się do wzmocnienia sił konkurencji wewnątrz ugrupowań i w stosunku do krajów trzecich;
Regionalizm współczesny widziany jest przede wszystkim jako odpowiedz na globalizację, tak by lepiej dostosować się do niej i ograniczać negatywne skutki. Może on bowiem poprzez stymulowanie rynku i konkurencji w regionie wzmocnić siły mikroekonomiczne niezbędne do podołania wyzwaniom globalizacji;
Regionalizm i globalizacja są procesami przeciwstawnymi. Lekiem na zło globalizacji jest stworzenie na poziomie regionalnym wspólnych instytucji nadzorujących banki i rynki finansowe. Regionalizacja jest etapem prowadzącym do globalizacji, formą wzmocnienia sił wewnętrznych, a zarazem formą ochrony przed negatywnymi zjawiskami globalizacji. W przypadku integracji można także liczyć na lepsza ochronę przed niestabilnością rynków finansowych i przed kryzysami walutowymi. Integracja jest procesem świadomie podejmowanym i odgórnie narzucanym, zaś globalizacja spontanicznym i oddolnym.
Regionalizację postrzega się jako formę obrony przed globalizacją. W ramach ugrupowań integracyjnych państwa próbują bronić się przed procesami globalizacyjnymi, zwłaszcza przed wpływem przedsiębiorstw globalnych.
Zmiany systemu gospodarczego, słabnięcie roli państw, na skutek prywatyzacji oraz wzrostu udziału w życiu społeczno-gospodarczym podmiotów publiczno-prywatnych są powszechne i globalne. Umocnienie więzi gospodarczych, regionalizacja jest jednym z czynników wpływającym na integrację walutową, społeczną, międzynarodową. Niższe koszty transakcji na jednolitym obszarze walutowym, wspólna waluta ogranicza ryzyko kursowe. Wzmocnienie przewagi konkurencyjnej, poprzez wprowadzenia i przystąpienia do różnego rodzaju międzynarodowych układów i struktur organizacyjnych, ograniczenia produkcji wyrobów o mniejszym stopniu przetworzenia i większej szkodliwości dla środowiska naturalnego w krajach mniej rozwiniętych, możliwość wystąpienia efektu domina (kryzys finansowy). Wynikający z przenikania się kultur, współzależności gospodarczej, handlowej i finansowej.
Podział na regiony może doprowadzić do szybszego rozwoju, globalizacja zostaje ograniczona i przekształcona. Francis Fukuyama – orędownik globalizacji, uważa ją za jedną z najbardziej postępowych sił we współczesnym świecie. Według niego globalizacja jest procesem nieodwracalnym z 2 powodów: nie ma lepszego modelu rozwoju. Rozwój technologiczny i dotarcie środków technologicznych do najdalszych zakątków świata, co sprawia, iż następuje szybka wymiana informacji i rozprzestrzenianie się kultury masowej.
Korzyści płynące z globalizacji tj. rozwój gospodarczy i powszechny wzrost poziomu życia – sprzyja obniżaniu ubóstwa i daje szansę dogonienia krajów wysoko rozwiniętych. Daje szanse krajom słabszym na dogonienie krajów bogatych. Wady globalizacji t m. in. niszczący wpływ na „walfare state”, – czyli państwo opiekuńcze i stosunki społeczne w nim zakorzenione, co prowadzi do wzmocnienia partii populistycznych.
Globalizacja ma charakter jednostronny, dotyczący jedynie informacji, kultury, handlu, siły roboczej i ludzkiej mobilności. Globalizacja zdaniem wielu socjologów i ekonomistów nie może zawierać różnorodności kultur i państw i nie prowadzi do konwergencji kultur. Państwa stają się, co raz bardziej nowoczesne, co nie oznacza, że stają się bardziej pro zachodnie. Wiele społeczeństw przeciwstawia się zachodnim ideom i wzorcom, co więcej odradza się tam lokalna, etniczna i religijna identyfikacja. Globalizacja przez swoją presję na zacieranie wszelakich granic wywołuje sprzeciw u wielu społeczeństw. Namawia do koegzystencji różnych kultur i nie narzucaniu innym swoich wartości. Promuje państwo narodowe. Postuluje, aby znaleźć nowe zasady legitymizacji dla instytucji i procedur towarzyszących globalizacji. Stwierdza, że pomimo globalizacji środowisko polityczne było i będzie wielobiegunowe, gdyż będzie kształtowane przez mocarstwa światowe. Benjamin Barber – krytyk globalizacji negatywnie ocenia przemiany wywołane globalizacją. Asymetria krajów i warunków życiowych to efekt budowy rynku globalnego— globalizacji uległy rynki towarów, pracy i kapitału, a nie uległy jej instytucje demokratyczne ani obywatele, co w efekcie prowadzi do wzrostu nierówności. Zachwiania kapitalizmu i jego anarchizacja destabilizuje demokrację. Podział na kraje bogate i biedne, uprzywilejowane i poszkodowane rozwija się.
NEGATYWNY WPŁYW GLOBALIZACJI
Sceptycy globalizacji negatywnie oceniają rynek, wolność handlu i budowę nowego społeczeństwa. System światowego wolnego rynku działa destrukcyjnie i zmierza do anarchii;
Globalny rynek jest przez nic i nikogo kontrolowany, jest, więc bardzo nieprzewidywalny;
Globalny rynek wypiera społeczną gospodarkę rynkową = zły kapitalizm wypiera lepszy. Dezintegracja społeczna, osłabienie spójności rodziny i całego społeczeństwa to powszechne zjawisko. Antyglobaliści to ludzie o bardzo różnych orientacjach ideowych i politycznych: ekolodzy, feministki i pacyfiści, obrońcy praw człowieka i praw zwierząt, liderzy związków i ruchów konsumenckich, drobni przedsiębiorcy i reprezentanci rolników. Rozwój demokracji i globalizacji narusza spójność społeczeństw obywatelskich. Zastępuje instytucje demokracji ideą globalizacji prowadząc do autorytaryzmów. Dzięki globalizacji pojawiają się nowe możliwości wyboru i wzrost zamożności społeczeństw, ale także dysproporcje dochodowe i nierówności społeczne. Globalizacja niekoniecznie oznacza unifikację mentalną, duchową i pozytywne zmiany rozwoju i poprawy nierówności społecznych (zarówno w wymiarze krajowym, jak w skali świata), zdecydowanie utrudnia żywot wszelkiego rodzaju dyktaturom, ułatwia natomiast rozwój i upowszechnianie demokracji, min. dzięki kształtującej się globalnej sieci telekomunikacyjnej i powstającemu na naszych oczach globalnemu społeczeństwu obywatelskiemu.
GLOBALIZACJA I WARUNKI EKONOMICZNE
W obszarze ekonomicznym globalizacja wyraża się w rozwoju już nie tylko międzynarodowego, ale światowego rynku, globalnej ekonomii dominującej nad lokalnymi czy krajowymi rynkami, rozwojem i zwiększającym się zasięgiem działań światowych korporacji finansowych i przemysłowych. Ich cechą charakterystyczną jest właśnie ponadnarodowy i transnarodowy charakter. Wyrazem globalizacji i czynnikiem jej dynamiki jest wędrówka kapitału w skali światowej, a towarzyszą jej transnarodowe transfery techniki i technologii. Ekonomiczny obszar globalizacji jest podstawą do kształtowania się nowego, międzynarodowego podziału pracy, który mimo tego, że zachowuje układ centrum i peryferie nadaje mu większą elastyczność i czyni proces wielobiegunowy. Niewątpliwie bardzo istotne zmiany wywołuje globalizacja w świecie społecznym. Często uważa się je za szczególnie ważne, gdyż w konsekwencji ma ona prowadzić nie tylko do włączenia narodów świata w procesy integracyjne, ale tworzyć, jedno światowe społeczeństwo globalne.
Badacze zjawiska podkreślają, że w obszarze zmian społecznych procesy globalizacji mają charakter strukturalny. Do najważniejszych z nich zalicza się: wyraźne złamanie sztywnych granic społeczeństw narodowych, a nawet zwiększającą się rolę czynników, postaw i orientacji ponadnarodowych oraz gwałtowną erupcję wielości nowych form organizacji społecznej i to na różnych poziomach, nie tylko ponadnarodowy.
Zmiany w strukturze społeczeństw, pojawianie się i rozwój instytucji kreujących nowe zbiorowości społeczne, zwiększona i wielokierunkowa ruchliwość społeczną, a przede wszystkim migracja i powstawanie nowych podziałów i konfliktów społecznych. Inne zjawiska to rozbudowa konfliktów społecznych, organizacji i instytucji społecznych.
Najważniejszym wyrazem, swego rodzaju syntezą dynamiki jest kształtowanie się społeczeństw nazywanych postmodernistycznymi. Społeczeństwa postmodernistyczne są produktem i wyrazem procesów globalizacji. W świecie instytucji jako przykłady produktów globalizacji wymienia się: światowe korporacje przemysłowe i finansowe, wielkie organizacje międzynarodowe, polityczne, gospodarcze i finansowe, wspólnoty użytkowników różnych form łączności komputerowej, zapełniające tzw. przestrzeń wirtualną. Szczególnie istotne zmiany kreuje proces globalizacji w obszarze kulturowym. Twierdzi się nawet, Że wymiar kulturowy jest konstytutywny dla całego procesu globalizacji. Wyrazem i nośnikiem globalizacji jest bowiem oparty na najnowocześniejszej technice świat masmediów. Nowymi nośnikami kultury stały się : internet, gwałtowne przyspieszenie wędrówki wzorów konsumpcji, style Życia. Z globalizacji kulturowej wynika dyfuzja wzorów kulturowych, kształtuje się nowa kultura konsumpcyjna. Jak wszystkie zjawiska kreowane globalizacją charakteryzuje się ona standaryzacją sposobów zaspakajania potrzeb w supermarketach i w restauracjach z jednej strony, a z drugiej strony indywidualizacją. W obszarze kultury następuje Społeczeństwo postmodernistyczne, powstające pod silnym wpływem globalizacji, charakteryzuje się dwoma najważniejszymi cechami. Pierwszą z nich jest wysoki poziom rozwoju, znacznie przewyższający epokę przemysłową, drugą natomiast są nowe zróżnicowani i wyzwania. Niewątpliwymi wskaźnikami postępu są: rozwój nowych technik wytwarzania i komunikacji, rewolucja informatyczna, satelitarna łączność, osiągnięcia w medycynie, mikrobiologii, technice laserowej, informatyka i stale zmieniające się generacje komputerów. Szanse takie stworzył właśnie rozwój technik audiowizualnych i komputerowych, rewolucja transportowa i informacyjna. Skok w rozwoju technicznym i nowe źródła pomnażania kapitału miały zasadniczy wpływ na istotne zmiany w strukturze społecznej. Dwa procesy w tym obszarze są szczególnie ważne: powstawanie nowych klas i nowego rankingu stratyfikacyjnego oraz gwałtowne zmniejszanie się zbiorowości aktywnych zawodowo. Ważnym zjawiskiem stało się zwiększanie dostępu do produktów nowoczesnej techniki.
Typowe jeszcze dla lat 70. i 80. zróżnicowanie statusowe według wyposażenia gospodarstw domowych w tzw. dobra trwałego użytku uległo wyraźnemu zmniejszeniu. Według danych amerykańskich z lat 90.: 98% gospodarstw domowych posiadało telewizor kolorowy, 96% telefon, 89% magnetowid, 66% telefon, bezprzewodowy, 65% telefon z sekretarką osobistą, 54% zestaw stereo, 49% odtwarzacz płyt kompaktowych, 40% komputer osobisty, 38% drukarkę, 35% podłączenie do internetu, 34% telefon komórkowy, 26% kamerę video itp. Informacje dotyczące społeczeństwa francuskiego potwierdzają występowanie analogicznych tendencji, a jednocześnie wskazują jaki jest poziom wyposażenia w nowoczesne produkty różnych gospodarstw domowych.
Nowym czynnikiem różnicującym społeczeństwo jest dostęp do informacji. Informacja staje się dobrem powszechnym, a jednocześnie różnicującym. Zasoby informacji i dostęp do nich są bowiem wysoce niejednakowe.
W wyniku globalizacji przenoszą się z kontynentu na kontynent wysoko wykwalifikowani menedżerowie, naukowcy i inżynierowie. Współczesna imigracja to także zwiększająca się wędrówka elit związana chociażby z rozwojem transnarodowych korporacji i coraz większym otwarciem świata. We Francji na 61 mln mieszkańców ponad 4 miliony stanowią „osiedleńcy”. W Szwecji, której ludność liczy 8,8 milionów, zbiorowość imigrantów szacuje się na 1,7miliona osób. Do Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej przybywa co roku 900tys. legalnych i około 300 tysięcy nielegalnych imigrantów, a społeczeństwo amerykańskie i tak jak wiadomo jest etnicznie silnie zróżnicowane. Zjawiska te są efektem i powodem nierówności społecznych wynikających z różnic kultury.
Społeczeństwo postmodernistyczne charakteryzuje się również szeregiem zagrożeń, a niektóre z nich mają wyraźnie tendencję wzrastającą. Mówi się nawet o nadejściu ery społeczeństwa podwyższonego ryzyka. Społeczeństwa i jednostki są coraz bardziej narażone na utratę pracy i rozbicie rodziny. Bezrobocie ponownie stało się zjawiskiem strukturalnym nawet w krajach o najwyższym poziomie rozwoju, zachwiane dotychczasowe postawy stabilizacji i planowania przyszłości. Postmodernizm wreszcie oznacza zakwestionowanie wielu dotychczasowych wartości i prawdy. W ujęciu filozoficznym uważa się go za sprzeciw wobec naiwnej i gorliwej wiary w postęp oraz wobec zaufania do prawdy obiektywnej czy naukowej. W filozofii pociąga za sobą podejrzliwość w stosunku do ustaleń wartości społeczeństw Zachodu i wiary w ich postęp wypływający z utopijnych wizji doskonałości ku jakiej ma wieść ewolucja, postęp społeczny czy wykorzystanie nauki.
Społeczeństwa postmodernistyczne kształtujące się pod dużym wpływem globalizacji cechuje z jednej strony przyspieszona, często rewolucyjna dynamika zmian w wielu obszarach, a jednocześnie wzrost zagrożeń i niepewności spotęgowany kryzysem wartości i ostrych wyzwań etyczno-moralnych. Wynika stąd wielki dylemat społecznego ryzyka i odpowiedzialności.
ZRÓŻNICOWANIE WSPÓŁCZESNEGO ŚWIATA
Współczesny świat charakteryzuje się dwoma przeciwstawnymi tendencjami: unifikacją, upodobnieniem z jednej strony, a z drugiej pogłębiającym się zróżnicowaniem. Dotyczy to zwłaszcza zróżnicowania społecznego. W najogólniejszym ujęciu można mówić o trzech głównych wymiarach tego zróżnicowania. Pierwszym jest wymiar globalny, międzynarodowy czy międzykontynentalny. Drugi to wymiar makrostrukturalny obejmujący społeczeństwa różnych krajów i wreszcie wymiar mikrostrukturalny, lokalny, czy wręcz jednostkowy. W kontekście procesów globalizacji najważniejszy jest wymiar pierwszy, międzynarodowy. Do zjawisk występujących w tej skali odnosi się bowiem podstawowe pytanie czy globalizacja zróżnicowanie to zmniejsza, czy przeciwnie coraz bardziej je pogłębia.
Wielu obserwatorów uważa, że zróżnicowanie jest najważniejszą cechą współczesnego świata. Podkreśla się, ze świat ten nie tylko posiada swoje centra i peryferie, ale funkcjonuje według różnych praw. Miarami tego zróżnicowania są dane dotyczące produkcji i dochodów krajowych, koncentracji bogactwa i niedostatku, obszarów zasobności i krańcowego wręcz ubóstwa. Zróżnicowanie wielkości udziałów w wytwarzaniu produktu światowego jest wskaźnikiem nierówności społecznych. Wartość majątku trzech najbogatszych na świecie państw jest większa niż łączny dochód narodowy 48 państw zamieszkałych przez 600 milionów ludzi. Szacuje się, że 840 milionów ludzi, w tym 160 mln dzieci jest stale niedożywionych, cierpi głód, a 230 milionów w wieku od 7 do 14 lat pracuje w warunkach zakłócających ich rozwój fizyczny i psychiczny. Szczególnie ważne jest przy tym, iż mimo wysokiego tempa rozwoju całego współczesnego świata globalne rozpiętości pogłębiły się w ostatnim czasie. Tak na przykład dochody 20% ludności zamieszkujących w krajach bogatych są obecnie 60 razy wyższe od dochodów 20% ludności zamieszkujących w krajach najuboższych. Specjaliści podkreślają, ze jeśli weźmie się pod uwagę zróżnicowania występujące wewnątrz tych krajów to poziom dystansu wzrośnie do około 150 razy. Liczba ludności Żyjąca w skrajnym ubóstwie powiększa się we współczesnym świecie co wynika między innymi ze zmniejszania się liczby ludności w krajach bogatych i wzrastającego „przeludnienia” w krajach niedostatku. W latach 1965-1995 średnioroczne tempo przyrostu naturalnego w krajach bogatych wynosiło 2,4%, w krajach o średnim poziomie rozwoju 1,7%, a w krajach bogatych 0,8%, przy czym ma ono w dalszym ciągu tendencję malejącą. Zróżnicowanie dotyczy w szczególności dostępu do produktów rewolucji komunikacyjnej i informacyjnej. Wraz z powstaniem i dynamicznym rozwojem nowych technologii komunikacyjnych, zwłaszcza umożliwiających błyskawiczny dostęp do najnowszej informacji ze wszystkich dziedzin, Internetu, świat jeszcze szybciej zaczął się dzielić. Cena komputera w USA jest zbliżona do średniej pensji, a w Bangladeszu –stanowi równowartość ośmioletnich zarobków. Internet, którego rozwój dla potrzeb sektora cywilnego rozpoczął się w początkach lat 90. jest najszybciej w historii rozwijającą się nową formą komunikacji, radykalnie zmieniający oblicze świata w sposób trudny do przewidzenia. W rezultacie mimo globalizacji gospodarki proces polaryzacji i zróżnicowania nie tylko postępuje, ale i przyspiesza.
NIERÓWNOŚCI SPOŁECZNE I GLOBALIZACJA
Ogólnie podkreśla się, że jeśli jeszcze w latach 60. kraje bogate miały średni dochód na głowę 38 razy wyższy niż kraje najbiedniejsze, to pod koniec lat 90 rozpiętość ta wzrosła do 74 razy. Cechy wspólne krajów ubogich to przede wszystkim: wysoki udział zatrudnienia w rolnictwie, słabe uprzemysłowienie, brak nowoczesnej infrastruktury, dominujący udział surowców i nieprzetworzonych płodów rolnych w eksporcie, niskie zużycie energii, niski poziom oszczędności wewnętrznych, wysokie zadłużenie, wysoki poziom analfabetyzmu, wysokie bezrobocie, wysoki udział zatrudnienia w sektorze nieformalnym, szybki przyrost naturalny. W krajach o takiej charakterystyce, których wspólną cechą jest panująca w nich masowa nędza.
Zróżnicowanie dotyczy także krajów bogatych i tak samo jak w skali globalnej proces ten ulega wyraźnemu zaostrzeniu. Nawet ci, którzy oceniają społeczeństwa postmodernistyczne jako produkt rzeczywistego rozwoju i pozytywny efekt nowoczesności i globalizacji wskazują, że są one wyraźnie zróżnicowane. Mówi się, że beneficjenci – oczywiście także silnie zróżnicowani – to dwie trzecie społeczeństwa, a jedna trzecia nie tylko nie uczestniczy w efektach, ale podlega marginalizacji. Jedną trzecią stanowi tzw. podklasa (under class) – utrzymujący się z zasiłków, dorywczych i sezonowych prac, są utrzymywani przez innych. Rozmiary tej grupy są zmienne, ale jej istnienie ma charakter trwały. Stała się ona istotnym elementem struktury społeczeństw w krajach bogatych. W latach 90. Dwa głównie czynniki stały się podstawą formowania podklasy: bezrobocie oraz zmiany charakteru pracy i form zatrudnienia. Jedne i drugie występują w dalszym ciągu. Jeszcze w latach 80. podklasę wiązano przede wszystkim z pozostawaniem w stanie trwałego ubóstwa. Stwierdzano m.in., że podklasa składa się w szczególności z trzech grup: długookresowych bezrobotnych, samotnych rodziców, ludzi ubogich w starszym wieku.
W latach 90. grupę marginalizowanych zwiększyło wzrastające bezrobocie, szybkie procesy dekwalifikacji, zanikanie szeregu zawodowców, rozwój nowych form zatrudnienia, deregulacja rynku pracy i szerokie stosowanie tzw. elastycznych form zatrudnienia.
Wzrastające wewnętrzne zróżnicowanie stało się wreszcie udziałem krajów przechodzących procesy głębokiej transformacji. W Polsce – jak wiadomo – uważa się, że blisko 50% populacji żyje na granicy minimum socjalnego, a zróżnicowanie społeczeństwa osiągnęło bardzo wysokie pułapy. Specjaliści wykazują, że zróżnicowanie dochodowe w Polsce jest najwyższe w porównaniu z innymi krajami Europy Centralnej i Wschodniej, a przecież i w innych krajach nastąpił gwałtowny jego wzrost. Ubóstwo powstaje i pozostaje w ścisłym związku z bezrobociem, które w Polsce częściej wzrasta niż maleje. Istnieje przy tym duże zróżnicowanie przestrzenne kraju. W województwach o wysokiej stopie bezrobocia występuje także wysoka stopa ubóstwa. W krajach głębokiej transformacji staje się zjawiskiem strukturalnym. Tworzy to silne mechanizmy deprawacyjne, które stanowią podstawę dwóch groźnych procesów społecznych: dewiacji i patologii życia społecznego oraz rozwoju i kumulacji napięć społecznych. Stawia to na porządku dziennym pytanie o społeczne skutki globalizacji, a jednocześnie o szanse przeciwdziałania procesom zwiększającego się zróżnicowania. Jak na razie globalizacja i ponadnarodowy charakter wielkich korporacji rodzą niebezpieczną dla pracobiorców tendencję równania w dół.

Bibliografia
1. Albrow M.: Globalization. Knowledge and Society, London 1999.
2. Dahredorf R..: Nowoczesny konflikt społeczny, Czytelnik, Warszawa 2003.
3. Hrynkiewicz J.: Kształtowanie potencjału intelektualnego społeczeństwa, [w:]
Raport w rozwoju społecznym, Warszawa 2015.
5. Jung B. Gospodarka rynkowa a polityka społeczna. Wyzwania XXI wieku, SGH, 2008

Print Friendly
Ten wpis został opublikowany w kategorii Gospodarka i oznaczony tagami , , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>