RECENZJA KSIĄŻKI H. DOMAŃSKI, STRUKTURY SPOŁECZNE,SCHOLAR, WARSZAWA, 2004

Książka jest prezentacją struktur społecznych – podstaw istnienia, kierunków zmian, perspektyw i możliwości. Ważnym elementem jest prezentacja teorii socjologii i definicji struktur społecznych, ich zróżnicowania i nierówności jakie wywołują. Autor prezentuje kategorie definicji, ich podstawy i założenia, oceny. Społeczeństwa wg autora nie istnieją bez struktury społecznej. Niezbędne społeczeństwu jest organizacja i zróżnicowanie. W efekcie powstały podstawowe struktury i zróżnicowanie ról w społeczeństwie ( m.in. według płci, wieku, zawodu).

Struktura społeczna jest pierwotnym i podstawowym atrybutem wszystkich komórek społecznych – występuje w różnych postaciach m. in. poprzez hierarchie, podziały, zróżnicowanie. Struktury definiuje się jako układy stosunków międzyludzkich, w kategoriach społecznych, poprzez organizacje, instytucje społeczne. Są określane i definiowane różnorodnymi cechami i elementami (w mikroskali) dotyczącymi jednostek. Ważne są również wyznaczniki na poziomie globalnym. W rozdziale pierwszym autor omawia problematykę: Społeczeństwa i struktur społecznych. Struktury społeczne prezentuje się poprzez: metaforę organicystyczną Spencera: zjawiska społeczne są zorganizowane jak świat przyrody. Struktury i funkcje ludzkiego ciała są porównywane do struktur i funkcji w życiu społecznym. Procesualna wizja autorstwa Simmela oraz Leopolda von Wiese: zakłada dynamiczne ujęcie stosunków między ludźmi. Odwołujące się do procesu i wizji, która nigdy się nie kończy. Struktura społeczna często jest utożsamiana ze społeczeństwem. W teorii konfliktu (Marksa) społeczeństwo dzieli się na pod względem ekonomiki, działalności, pracy – pracownicy i właściciele. Teoria integracji społecznej prezentowana przez Emila Durkheima podkreśla czynniki integracji w społeczeństwie. Społeczeństwo jest całością, zbiorowością a nie sumą jednostek. Teorie strukturyzacji społecznej (A. Giddens) jako cel badań socjologicznych określają zachowania zbiorowości oraz jednostek. Struktura społeczna jest efektem praktyk rządzących zachowaniem i powtarzalności tych praktyk. Warunkiem niezbędnym dla zaistnienia struktur społecznych jest aktywizacja.

Dla opisania struktur społecznych ważne jest: ciągłość zjawisk oraz stosunków społecznych. Życie społeczne traktuje się jako organicznego układu elementów i funkcji (rola, pozycja, hierarchia, dystans, bariera). Analizy empiryczne podkreślają podejście zorientowane na kwantyfikację rozpatrywanych zależności i zjawisk poprzez parametry charakteryzujące średnią, wielkości zróżnicowania i siły związków. Ocena jakościowa nastawione jest na poszukiwania prawidłowości niż analizę przypadków. Zgodnie z teorią struktur społecznych autorstwa Parsonsa: zasadniczym spoiwem kultur społecznych są normy i wartości. Zgodnie z teorią Blau: zasadniczym spoiwem są podziały pracy, zmiany i procesy demograficzne oraz mechanizm instytucjonalny (nie ważna jest wola jednostek). Ważne są relacje podwładny, kierownik, zarządzający czy właściciel.

W badaniach struktur społecznych występuje znaczna różnica między teorią a praktyką badawczą. Ograniczenia to głównie niedostosowanie, niedoskonalość narzędzi pomiaru różnych składników w strukturach społecznych. Szczególnie dotyczące zachowania i stosunków różnych jednostek. Mechanizmy kształtowania się struktury społecznej są skomplikowane i trudne do badania.

Zróżnicowanie i nierówności społeczne są zaprezentowane w książce jako elementy struktury społecznej. Zróżnicowanie jest odrzuceniem identyczności, wymaga szczegółowych podziałów. Jest to proces wyłaniania się nowych ról oraz podziałów. Celem jest identyfikacja i tożsamość w zbiorowości (teoria wielości ról). Podziały pracy są konsekwencją i efektem zróżnicowania społecznego. Nierówność wynika ze zróżnicowania. Charakterystyką nierówności jest różnorodność i zróżnicowanie m. in. w zakresie dochodów, poprzez władzę czy prestiż, oraz w zakresie stylów życia i kultury. Teoria struktury społecznej opiera się o modele sprawiedliwości społecznej czyli równości wobec prawa. Równość to warunek normalnego i sprawnego funkcjonowania demokracji. Równości szans prezentowane przez teoretyków m. in. liberalizmu podkreśla ekspansje burżuazji poszukującej uzasadnienia dla likwidacji barier bogacenia się i awansowania. Przez teoretyków są prezentowane poglądy o równości dotyczącej pozycji społecznej i zasobu dóbr, nierówności są tutaj są efektem niejednakowych wysiłków czy zdolności albo własnej zasługi. W teorii marksistów równości szans powinny być ukierunkowane na klasyfikacje ludzi w hierarchiach społecznych. Wszystkie jednostki powinny w takim samym stopniu uczestniczyć w podziałach dóbr, niezależnie od możliwości, nakładu czy talentu.

Od dawna istnieje spór między liberalizmem a socjalizmem. Nierówności uznaje za coś naturalnego w liberalizmem, socjalizm podkreśla brak wrażliwości społecznej w teorii liberalizmu. Znanym miernikiem nierówności jest współczynnik Giniego. Ta wielkość jest charakterystyką nierówności społecznych m. in. w zakresie dostępu do dóbr.

Stratyfikacja społeczna to forma nierówności społecznych w zbiorowości. Definicja autorstwa Egona Bergela charakteryzuje nierówności poprzez oceny, porządek, rengę i ich zróżnicowanie. Są efektem obiektywnej oceny jednostek – stratyfikacja indywidualna i grupy – stratyfikacja grupowa. Definicja prezentowana przez Bernarda Barbera podkreśla fakt, że stratyfikacja społeczna jest produktem interakcji pomiędzy zróżnicowaniem społecznym a oceną społeczną. Weber jest prekursorem ekonomicznego i wielowymiarowego podejścia do zróżnicowania i stratyfikacji społecznej opartej na pracy i zasobach dóbr. Ważne są mechanizmy np. rynkowe warunkujące życie i warunki społeczne. Pozycje społeczną buduje się poprzez prestiż czyli honor i estyma społeczna. Prestiż determinuje sytuacje i klasyfikacje jednostek w hierarchiach społecznych. Prestiż nie zależy od pozycji klasowych. Honor determinuje style życia i postawę. Dla budowy hierarchii i prestiżu podstawą jest wspólnota wartości i normy społeczne. Podstawą stratyfikacji społeczeństwa jest władza w ramach pewnych stosunków społecznych. Weber jest prekursorem różnych analiz m. in. nad rozbieżnościami czynników i statusu m. in. szacunek i jego wpływ na konflikty społeczne. Definicje statusu według Warnera opierają się o ogólne pojęcie, odnoszą się do usytuowania zachowania i pozycji jednostek w grupach społecznych.

W socjologii amerykańskiej opracowano odmienne metody badania nad strukturą społeczną. Socjolodzy: K. Davis i W.E Moore zaprezentowali zasady funkcjonowania mechanizmu stratyfikacji społeczeństwa, podkreślając ich wymiar uniwersalny, niezależny od uwarunkowania przestrzennego i czasowego. Zbudowali funkcjonalną teorie stratyfikacji społeczeństwa. Twórcą tego paradygmatu był również T. Parsons, w swojej teorii prezentuje zróżnicowanie i stratyfikacje społeczną jako elementy globalnego systemu. Funkcjonalna teoria uwarstwienia ma odpowiedzieć na pytania: dlaczego nierówności istnieją, dlaczego trzeba się pogodzić z tymi warunkami.

Funkcjonowanie społeczeństwa zawsze opiera się o podział pracy, podstawa to: hierarchia stanowisk i pozycja zawodowa o różnej ważności. Ważność wpływa na pozycję, która prowadzi do innej roli – zarządzającego (ponosi większe nakłady). Warunkiem dla efektywności jest obsadzanie wyższych oraz niższych stanowisk przez dostosowane, wykształcone i odpowiednie jednostki. Mechanizm ten, motywuje ludzi zdolnych, istnieje w dystrybucji dóbr oraz uprawnień. Efektem jest stratyfikacja społeczeństwa oraz skuteczne metody szukania utalentowanych jednostek. Mechanizm ten pozwala na zdobycie pozycji społecznej, awans i zmianę stylu życia. Jest podstawą do budowania nowej grupy społecznej na podstawie istniejącego porządku. Ważne w szczególności dla tworzenia się współczesnych i nowoczesnych struktur społecznych i nowej klasy średniej. Podstawą zróżnicowania jest stosunek własności, poziom własności.

Książka Struktura społeczna jest kompendium wiedzy socjologicznej, teorii socjologii oraz nowoczesnego i tradycyjnego podejścia do teorii nauk społecznych Książka prezentuje różnorodne podejście, oceny oraz wielowymiarowe podejście do teorii socjologii. Jest omówieniem problemów socjologicznych, społecznych. Prezentuje współczesne podejście do struktur społecznych, ich budowy, kształtowania się i możliwości zmian, reform.

Print Friendly
Ten wpis został opublikowany w kategorii Gospodarka i oznaczony tagami , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>